2019-02-19

II Rocznica traktatu ryskiego

Na 18 marca przypada 98. rocznica podpisania traktatu pokojowego kończącego wojnę polsko-bolszewicką 1919–1920. Po stronie radzieckiej sygnatariuszami traktatu były Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka oraz Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka. Zawarte w Rydze porozumienie ustalało przebieg wschodniej granicy Rzeczypospolitej i niejako wieńczyło proces odbudowy terytorialnej suwerennego państwa polskiego po 123 latach niebytu. Zawarcie traktatu oznaczało zrzeczenie się przez Polskę roszczeń terytorialnych do lwiej części ziem utraconych na wschodzie w I rozbiorze. Co ciekawe, w trakcie negocjacji strona polska jednostronnie zrezygnowała z włączenia w granice Rzeczypospolitej części terytoriów obecnej Białorusi (w tym Mińska) — decyzja ta przeforsowana została przez silną w składzie polskiej delegacji grupę Narodowych Demokratów ze Stanisławem Grabskim na czele, którzy obawiali się, iż nadmierna rozbudowa granic na wschodzie utrudni asymilację narodową zamieszkującej te tereny ludności niepolskiej.

W traktacie — poza kwestiami granicznymi — zawarto również szereg rozstrzygnięć regulujących wzajemne roszczenia pomiędzy stronami. Ustalono m.in. zasady wymiany jeńców wojennych, warunki umożliwiające relokację ludności cywilnej, kwestię własności mienia państwowego Cesarstwa Rosyjskiego na terenach włączonych do Rzeczypospolitej. Na mocy zapisów traktatowych Polska miała również uzyskać rekompensatę za wkład ziem polskich w rozwój gospodarki rosyjskiej (30 mln rubli w złocie według cen z 1913 r.). Strona radziecka zobowiązała się również do zwrotu zagrabionych dóbr kultury (dzieł sztuki, zabytków, archiwów).

Wiele zapisów traktatowych — z wyłączeniem kwestii granicznych i wymiany jeńców — zostało zrealizowane jedynie częściowo, a niektóre pozostały w dużej mierze martwymi zapisami. Wynikało to z postawy strony radzieckiej, która celowo i systematycznie sabotowała wykonanie części zapisów porozumienia (w traktacie nie określono sankcji na wypadek niewykonania jego postanowień przez którąś ze stron). Niezależnie od tego, należy podkreślić, iż zawarcie traktatu stanowiło niezwykle istotny etap w dziele odbudowy państwa polskiego, pozwalający zakończyć okres zbrojnych walk o granice i umożliwiający koncentrację społeczeństwa polskiego na administracyjnej, gospodarczej i infrastrukturalnej unifikacji terytorium państwa.

KONTAKT

Jednostka wdrażająca projekt:

Instytut Europejski w Łodzi
Zamiejscowy oddział Centrum Europejskiego Natolin
ul. Piotrkowska 262/264
90-361 Łódź
http://www.ie.lodz.pl

Kontakt z zespołem projektowym EPTW@natolin.edu.pl

Centrum Europejskie Natolin:
ul. Nowoursynowska 84
02-797 Warszawa
www.natolin.edu.pl