2019-04-30

143 lata temu urodził się Stanisław Kozicki – działacz niepodległościowy

Stanisław Kozicki przyszedł na świat 5 kwietnia 1876 r. w Łępicach. W szeroko rozumianym świecie naukowym ustępuje miejsca pod względem popularności zainteresowania jego twórczością polityczną oraz działalnością na tej niwie takim działaczom narodowo-demokratycznym jak Roman Dmowski – co wydaje się naturalne – Stanisław Grabski, Roman Rybarski czy też Stanisław Stroński. Należy przy tym podkreślić, że mimo zaistniałej konstelacji osoba Kozickiego – jako wielowymiarowa postać rodzimej sceny politycznej okresów zaboru oraz Niepodległej – doczekała się swojego historyka. Prace w tym zakresie – w tym szczególnie o charakterze biograficznym – popełnił, nieżyjący już, profesor Marian Mroczko, dzięki którego aktywności naukowej wydano również – opracowane przez tegoż – Pamiętnik 1876-1939 autorstwa Kozickiego.

Kozicki wszedł w struktury obozu narodowego pod koniec XIX wieku. Stał się wówczas członkiem Ligi Narodowej, która powstała w 1893 r. – decyzją R. Dmowskiego – z przekształcenia Ligi Polskiej. Kilka lat później był już członkiem Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. Głębokie zaangażowanie w prace Stronnictwa zaowocowały skierowaniem go do prac związanych z organizowanymi pod koniec pierwszej dekady XX wieku ruchu neosłowiańskiego. Fiasko całej inicjatywy otworzyło kolejne pola dla działalności Kozickiego zarówno politycznej jak i publicystycznej w okresie Wielkiej Wojny. Zwieńczeniem tego był partycypacja w pracach – powstałego w sierpniu 1917 r. – Komitetu Narodowego Polskiego, który stał się wyrazicielem dążeń terytorialnych nieistniejącego państwa polskiego. Pod koniec 1918 r. – z inicjatywy Dmowskiego – został sekretarzem generalnym delegacji polskiej na konferencję paryską.

W II Rzeczpospolitej aktywność Kozickiego skupiała się przede wszystkim na pracy publicystycznej oraz pełnieniu funkcji parlamentarnych (posła i senatora). Pełnił także funkcję ambasadora polskiego w Rzymie, jednak zmiana ekipy rządzącej po maju 1926 r. spowodowała jego usunięcie z tej placówki. Przewrót majowy, którego skutkiem była zablokowanie możliwości realnej pracy politycznej opozycji otworzył przed Kozickim pole działalności pisarskiej. W tym obszarze jego szczególnym zainteresowaniem cieszyły się sprawy międzynarodowe. Tą problematyką zajmował się już w okresie w Wielkiej Wojny na szpaltach „Przeglądu Narodowego”. W tej tematyce głównie osadzone były artykuły Kozickiego, które publikował na łamach „Gazety Warszawskiej”, „Kuriera Poznańskiego”, czy też teoretycznych organów prasowych endecji, tj. „Przegląd Wszechpolski” czy też „Myśl Narodowa”, przy czym tą pierwszą – już w odrodzonej Polsce – redagował. Refleksje Kozickiego nad bieżącą polityką opierały się na pogłębionej analizie antecedencji zachodzących procesów oraz zaistniałych wydarzeń. Wartość wysiłku intelektualnego Kozickiego zauważa historyk myśli politycznej Wojciech Wrzesiński, który stwierdził: Stanisław Kozicki w swoich obserwacjach stosunków międzynarodowych kierował się założeniami ideowymi Narodowej Demokracji. Był szczególnie uczulony na problemy niemieckie. Uważał, że optymalny program ukształtowania stosunków z Niemcami został przedstawiony przez delegację polską na konferencji pokojowej w Paryżu. Niewłaściwe rozwiązania spornych problemów, jakie tam postanowiono, kryły jego zdanie istotną przyczynę konfliktów polsko-niemieckich. Jednakże ich źródło było głębsze i, według ocen Kozickiego, praktycznie niemożliwe do rozwiązania.

W okresie II wojny światowej Kozicki zaangażował się w komitecie doradczym przy gen. Stefanie Grocie-Roweckim.

Pod koniec 1947 r. Kozicki wraz z żoną wyjechali do Polanicy. Miał świadomość zainteresowania jego osobą Urzędu Bezpieczeństwa. Iwona Mokrzanowska, na szpaltach „Nieregularnika Polanickiego” tak opisuję – tę traumatyczną sytuację: Koziccy byli wówczas ludźmi starszymi, już schorowanymi i zagubionym i w nowej rzeczywistości. Lata wojny spędzili ze względu na swoje bezpieczeństwo osobno. W powstaniu warszawskim spłonęło ich mieszkanie, a wraz z nim cały dorobek życia, co wtedy było losem większości Polaków. Przybyli do Polanicy w obawie przed Urzędem Bezpieczeństwa, który bacznie obserwował wszystkie osoby czynne politycznie w okresie przedwojennym. Oczywiście, było to zainteresowanie złowrogie, niewróżące Kozickim nic dobrego, dobrowolna emigracja na peryferia kraju była czytelnym sygnałem dla UB, że Koziccy chcą w spokoju, z dala od opozycyjnych wielkomiejskich środowisk, spędzić resztę swojego życia. Pobyt Stanisława Kozickiego w Polanicy, gdzie zmarł w 1958 r., stanowi swoisty komponent składający się na obraz realiów społeczno-politycznych Polski po 1945 r., gdzie postacie kluczowe dla odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r., posiadające doświadczenie w obszarze dyplomacji oraz potencjał w zakresie prognozowania politycznego – w najlepszym wypadku – odchodziły, w przypadku Kozickiego z własnej woli, w niebyt polityczny. System ten zamknął drogę Kozickiemu do jakiegokolwiek pisarstwa. Jego książka pt. Dziedzictwo polityczne trzech wieszczów, wydana w 1949 r. w Warszawie, spotkała się z brutalną recenzją na łamach „Nowej Kultury”. Dla Kozickiego był to cios. Zamknął się więc – opisuje prof. M. Mroczko – w swej samotni, ograniczył jeszcze bardzie niż dotąd wszelkie kontakty, koncentrując się na pisaniu wspomnień oraz uzupełnianiu wcześniej przygotowanych tekstów w nadziei, że uda mu się ocalić od zapomnienia fakty i wydarzenia, w których dane mu było brać bezpośredni udział.

KONTAKT

Jednostka wdrażająca projekt:

Instytut Europejski w Łodzi
Zamiejscowy oddział Centrum Europejskiego Natolin
ul. Piotrkowska 262/264
90-361 Łódź
http://www.ie.lodz.pl

Kontakt z zespołem projektowym EPTW@natolin.edu.pl

Centrum Europejskie Natolin:
ul. Nowoursynowska 84
02-797 Warszawa
www.natolin.edu.pl